Nỗi trăn trở của Thủ tướng

Trong các phiên họp Chính phủ và tại các hội nghị, diễn đàn đối thoại cùng doanh nghiệp, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc luôn trăn trở phải thúc đẩy các mô hình sản xuất kinh doanh mới, trong đó CMCN 4.0 với nòng cốt là nền kinh tế số và công nghiệp thông minh được coi là hướng đi phù hợp nhất với Việt Nam tại thời điểm này.

Chính vì vậy, trong phát biểu tại Hội thảo - Triển lãm quốc tế “Phát triển công nghiệp thông minh - Smart Industry World 2017” mới đây, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc khẳng định: “Cuộc CMCN 4.0 là cơ hội thực hiện khát vọng phồn vinh của dân tộc nên không thể bỏ lỡ và cần chủ động nắm bắt”. Để  nắm bắt được cuộc CMCN 4.0,  theo Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc Việt Nam cần giải đáp được 3 câu hỏi lớn.

Một là, Việt Nam đang ở đâu? Xét trên tổng thể các nguồn lực quốc gia (dân số, nhân lực, tài nguyên, vị thế quốc gia cho tới địa chính trị…), Việt Nam có ưu thế hơn nhiều nước trong khu vực. Tuy nhiên, đúng như Thủ tướng từng nói: “Một đất nước thu nhập có hơn 2.300 USD/người thì có gì mà quá phấn khởi? Năm 2018, Chính phủ quyết tâm tăng trưởng hướng tới chất lượng; năng suất lao động phải nâng lên, các chỉ số môi trường phải được cải thiện mới có ý nghĩa…”. Chính vì vậy, Thủ tướng yêu cầu Việt Nam phải phấn đấu ứng dụng được những tin tức công nghệ mới nhất mới nhất, phát triển công nghiệp thông minh; định hình vị thế quốc gia trong phát triển kinh tế số.

Hai là, các nước đang làm gì? Người xưa có câu: “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Do đó, Thủ tướng đề nghị phải học hỏi kinh nghiệm quốc tế về phát triển kinh tế số, công nghiệp thông minh, đặc biệt là những nước có điều kiện tương đồng với Việt Nam như Trung Quốc và các nước ASEAN; trong đó nêu rõ những bài học kinh nghiệm và điều kiện áp dụng. Không chỉ học bài học thành công, phải học cả thất bại của họ để né tránh.

Ba là, Việt Nam cần làm gì để phát triển thành công nền kinh tế số, công nghiệp thông minh? Về phía Chính phủ, Thủ tướng chỉ đạo: “Phải hành động quyết liệt, kịp thời để vượt qua thách thức, phát huy mọi lợi thế, tận dụng thành công cơ hội phát triển. Phải có thái độ ứng xử cởi mở, sẵn sàng thử nghiệm những mô thức mới. Phải tạo dựng môi trường thể chế, chính sách, pháp luật thông thoáng, sẵn sàng thích ứng và kiến tạo, thúc đẩy các mô hình sản xuất kinh doanh mới phát triển”.

Ba câu hỏi của Thủ tướng về cách mạng công nghiệp 4.0

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Bộ trưởng Bộ TT&TT Trương Minh Tuấn thăm các gian hàng trưng bày tại Triển lãm quốc tế về phát triển công nghiệp thông minh 2017.  Ảnh: Thống Nhất

Cả hệ thống chính trị phải vào cuộc

Quan điểm của Chính phủ rất rõ ràng: “Tập trung xây dựng, phát triển nền kinh tế số và công nghiệp thông minh, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm cốt lõi của tái cấu trúc nền kinh tế”. Tuy nhiên, quyết tâm ấy sẽ không thành công nếu thiếu sự tham gia của doanh nghiệp và người dân. Vì thế, Thủ tướng đề nghị cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, tránh tình trạng “trên nóng dưới lạnh”, chủ trương nằm trên giấy. Khẳng định bắt kịp cuộc CMCN 4.0 là một nhiệm vụ rất khó khăn và phức tạp, nhất là trong bối cảnh nguồn lực còn hạn hẹp và trình độ phát triển kinh tế - xã hội chưa cao, song Thủ tướng kỳ vọng với sự nỗ lực chung, biến khát vọng thịnh vượng của quốc gia thành hiện thực thì đây sẽ là hướng đi bền vững cho dân tộc.

Đồng cảm với trăn trở của người đứng đầu Chính phủ, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Văn Bình cho rằng, cuộc CMCN 4.0 đang làm thay đổi căn bản nền kinh tế thế giới. Hầu hết các nước Tây Âu, Mỹ, Nhật, Trung Quốc… đã ban hành chiến lược về CMCN 4.0. Việt Nam từng lỡ nhịp của cuộc CMCN lần thứ 3 do hoàn cảnh chiến tranh, nên ông Bình cho rằng, với cuộc CMCN 4.0, Việt Nam phải nắm bắt lấy cơ hội vàng, kiên trì vượt qua các thách thức để phát triển nhanh và bền vững trong tương lai. Tuy nhiên, ông Bình cũng nhắc lại lưu ý của Thủ tướng, để đạt được thành công chiến lược tổng thể, cần phải có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phải đảm bảo sự đồng bộ, hiệu quả với quyết tâm và nỗ lực cao nhất.

Cần thực tế, tránh lãng mạn quá

Thực tế, năm 2017, thuật ngữ CMCN 4.0 được nhắc nhiều ở Việt Nam, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng: định hướng và bước đi của Việt Nam trước CMCN 4.0 cần cụ thể và rõ ràng hơn. Ngoài ra, Việt Nam cần tiếp cận và triển khai CMCN 4.0 một cách khôn ngoan, trên cơ sở nguồn lực của mình, tránh lãng mạn quá. Thứ trưởng Bộ Khoa học & Công nghệ Phạm Đại Dương thẳng thắn nhận định: “Nếu công nghiệp thông minh là công nghiệp của sự kết nối, sáng tạo thì sự tiếp cận của chúng ta trong thời gian qua còn rời rạc, thiếu kết nối. Vẫn đang là các hoạt động của từng ngành, từng khối riêng lẻ. Vẫn đang là sự đổi mới “cũ”, chưa có sự sáng tạo, đột phá trong cách tiếp cận”. Do đó, ông Dương đề nghị Việt Nam cần xây dựng thế mạnh và giá trị cốt lõi trên cơ sở sự phối hợp nhịp nhàng giữa Chính phủ và doanh nghiệp.

Trong khi đó, ông Lê Xuân Công, Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ (Bộ TT&TT) thì cho rằng: “Mức độ sẵn sàng của Việt Nam đối với cuộc CMCN 4.0 vẫn ở mức trung bình thấp. Điều này thể hiện qua 2 khía cạnh, các chỉ số và công nghệ. Còn TS. Lê Quang Huy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học & Công nghệ của Quốc hội lại lưu ý: “Chúng ta cần tránh những suy nghĩ quá lãng mạn, cách làm theo kiểu phong trào, hô hào chung chung, rất dễ chúng ta lại lỡ nhịp, tụt hậu. Nếu không làm chủ vận mệnh của mình bằng trí tuệ, bằng năng lực nội sinh thì ta sẽ mãi là người chịu thua thiệt trong tương lai”.

Ông Huy cho rằng, Việt Nam cần chú ý tới một số khía cạnh: Thứ nhất, cần triển khai thành tựu của cuộc CMCN 4.0 một cách khôn ngoan, bắt đầu bằng việc giải quyết những đòi hỏi cụ thể của thực tiễn để phục vụ mục tiêu xây dựng, phát triển đất nước. Thứ hai, cần trả lời chính xác các câu hỏi chúng ta đang ở đâu đúng như điều Thủ tướng trăn trở; mục tiêu ưu tiên trước xu thế mới; điều kiện cần thiết nào để triển khai? Thứ ba, doanh nghiệp là nơi hấp thụ, triển khai các công nghệ mới, là nơi thực hiện đổi mới sáng tạo, là trung tâm của cuộc CMCN 4.0, do đó hỗ trợ doanh nghiệp ra sao, nguồn lực hỗ trợ thế nào cũng là điều cần tính đến...

Dưới góc nhìn của các chuyên gia kinh tế, Việt Nam có thể bước nhanh vào CMCN 4.0, nhưng xuất phát điểm của chúng ta thấp nên khó có thể “đi tắt đón đầu”. Ví dụ, hiện chưa có doanh nghiệp Việt Nam nào chế tạo thành công được một chú robot hoàn chỉnh, do công nghiệp phần cứng chưa đáp ứng yêu cầu, dù công nghệ phần mềm chúng ta có thể đảm đương được việc lập trình robot.

Thiết nghĩ, nếu chúng ta trả lời được 3 câu hỏi của Thủ tướng thì Việt Nam sẽ định vị và định hướng được mô hình cuộc CMCN 4.0 Việt Nam đang theo đuổi và quyết tâm vươn tới. Nếu chúng ta tiếp tục lỡ chuyến tàu CMCN 4.0, nguy cơ tụt hậu sẽ không còn là cảnh báo!

Nguồn: ictnews.vn